Moscowa, ik leg een steentje op je graf

Vandaag bezoek ik met mijn moeder de begraafplaats in Arnhem, Moscowa. Moscowa bestaat al sinds 1873. Pas veel later is er hier ook een crematorium bijgekomen.

Schijndoden op Moscowa

Er zijn hier zo’n 20.000 graven en maar liefst 40.000 mensen liggen er begraven. Helaas hebben we geen tijd om ze allemaal te bekijken maar een groot deel wel. Vroeger hadden ze hier een lokaal voor schijndoden. Ik had er nog nooit van gehoord, weer wat geleerd vandaag. Het scheen vroeger nogal eens voor te komen, dat mensen per abuis levend begraven werden.

MoscowaBen je wel echt dood?

In dit lokaal werden de doden neergelegd en hielden ze een spiegeltje of een veertje bij de mond. En je begrijpt als het spiegeltje niet besloeg en het veertje niet bewoog kon men constateren dat de dood was ingetreden. Dat is best knap bedacht al zeg ik t zelf.

“De wereld is minder mooi zonder jou”

Wat me hier opvalt is dat de meeste graven vol staan met bloemen, kunst, beelden, persoonlijke teksten en er echt nog veel herdacht worden. Bij veel graven zie je een heel persoonlijk verhaal. Ik zie zelfs een gitaar voorbij komen en een grafsteen van meerdere glazen platen met een vrachtwagen.Waar we eigenlijk voor komen is de oude Joodse begraafplaats. Deze blijkt niet geheel vrij toegankelijk, alles zit vrij ‘op slot’. Eenmaal binnen krijg je een totaal ander beeld, dan bij de nieuwere graven.

Aron Salomons

Alles is sober en grijs. Er zijn een aantal verschillende stenen maar echt heel veel variatie is er niet. Verder ook geen pracht en praal en zeker geen bloemen. Om een enkel graf is een hekje geplaatst, maar daar houdt t wel mee op. Mijn moeder heeft thuis wat zoekwerk gedaan en vond informatie over Aron Salomons, de man van het graf hierboven op de foto. Leuk om zo nog iets van de overledene te weten.

Steentje op het graf

Als ik terugloop valt me op dat er een aantal graven zijn, waar steentjes op liggen. Ik heb echt geen idee waarom dit is, dus zoek ik het op. Steentjes op een graf is eigenlijk een mooi symbool.

“Ik zoek je in alles om me heen”

De joden geloven dat bij het graf waar de overledene ligt nog een stuk van de ziel aanwezig is. Het graf is dus een plek waar je met de doden nog in contact kan komen. Door een steen te leggen als je op bezoek bent geweest, laat je de gestorvene weten dat je er was en niet vergeten bent. Het stamt waarschijnlijk al uit de tijd dat de Joden nog een woestijnvolk waren. Om het graf in de woestijn te markeren werden er stenen gelegd.

MoscowaStenen blijven bestaan

Het eerste wat ik erbij denk als ik dit lees, is inderdaad, dat stenen niet vergaan en bloemen wel. De onvergankelijkheid van stenen staat voor eeuwige liefde en geloof, altijd durend respect en dus een herinnering aan de verbondenheid met de dode.

“Dream as if you live forever, live as if you die today”

Mijn moeder zegt, al zo lang als ik me kan herinneren; “strooi bloemen in het leven”. Ik denk dat ik het daar wel mee eens ben. Ik weet dus wat ik voortaan als eerbetoon neerleg, bij de overledenen die ik bezoek.

Moscowa